داده باز (Open Data) چیست؟

داده باز چیست؟ داده های باز یا Open Data داده هایی هستند که به راحتی قابلیت دسترسی، بهره برداری، ویرایش و اشتراک گزاری توسط هر شخصی را دارند. اهداف Open Data مشابه دیگر نرم افزار های باز یا Open Source، سخت افزار های اوپن سورس، محتوای باز، مشخصات باز، آموزش باز، منابع آموزشی باز، دولت باز، دانش باز، دسترسی آزاد، علم باز و وب باز می باشد. رشد داده باز، برابر با ترقی تفکر و ویژگی های فکری درست است.

در پاسخ به سوال نوع داده باز چیست؟ می توان گفت که داده‌ های باز می‌ توانند به صورت پیوندی نیز باشند، به داده‌های باز پیوندی (linked open data) گفته می‌شود. یکی از مهم ترین انواع داده های باز، داده های باز دولت است (OGD). که شکلی از داده های باز ایجاد شده توسط نهادهای دولتی حاکم بر کشور های مختلف است. اهمیت داده های باز دولت این است که مربوط به بخشی از زندگی روزمره شهروندان است و حتی معمولی ترین و پیش پا افتاده ترین کارهایی که به ظاهر از دسترسی دولت ها دور هستند.

مثال عملی: انتشار داده‌های ترافیک شهری به صورت باز، به برنامه‌ریزی بهتر مسیرها، کاهش ترافیک و آلودگی هوا کمک می‌کند.

داده باز زمانی واقعاً مفید است که دارای مجوز مناسب باشد، به‌طوری که افراد بتوانند داده‌ها را:

• بازتولید کنند
• ترکیب کنند
• اشتراک‌گذاری کنند
• حتی برای اهداف تجاری استفاده کنند

در مورد Open Data مطالب بسیاری قابل ذکر است که ما در این مقاله به چند مورد از مهم ترین آن ها می پردازیم.

فهرست موارد قابل ذکر در مقاله “داده باز چیست؟”:

داده باز چیست؟

همانطور که در بخش بالا گفته شد، در پاسخ به سوال داده باز چیست باید گفت که داده باز (Open Data) به داده‌هایی گفته می‌شود که به‌طور آزاد در دسترس همه افراد قرار دارند و امکان استفاده، ویرایش و اشتراک‌گذاری آن‌ها بدون محدودیت وجود دارد. داده‌های باز معمولاً در قالبی استاندارد و قابل خواندن توسط ماشین ارائه می‌شوند تا افراد و سازمان‌ها بتوانند به راحتی از آن‌ها بهره‌برداری کنند.

داده های باز باید دارای مجوز باشند. مجوز آن باید به گونه ای باشد که به افراد اجازه دهد تا از داده ها به هر شکلی که می خواهند استفاده کنند، از جمله تبدیل، ترکیب و اشتراک گذاری آن با دیگران، حتی با اهداف تجاری. بدون داده ما نمی توانیم اطلاعات بسازیم و بدون اطلاعات دانش جدیدی وجود ندارد.

اهداف داده باز

اهداف داده باز مشابه دیگر مفاهیم باز مانند نرم‌افزار متن‌باز (Open Source)، سخت‌افزار باز، آموزش باز، دولت باز و منابع آموزشی آزاد است. انتشار داده باز باعث افزایش شفافیت، همکاری بین سازمان‌ها و توسعه تفکر مبتنی بر شواهد در جامعه می‌شود.

---

انواع داده باز

داده‌های باز می‌توانند به شکل‌ها و دسته‌بندی‌های مختلفی ارائه شوند. مهم‌ترین انواع آن عبارت‌اند از:

1. داده باز پیوندی (Linked Open Data)
   این نوع داده‌ها به یکدیگر مرتبط هستند و از طریق آن‌ها می‌توان اطلاعات جامع و قابل استنتاج ایجاد کرد. برای مثال، اطلاعات مربوط به حمل‌ونقل شهری می‌تواند با داده‌های محیط‌زیست و جمعیت‌شناسی مرتبط شود تا تصمیم‌گیری‌های بهینه انجام شود.
2. داده باز دولت (Open Government Data – OGD)
   این داده‌ها توسط نهادهای دولتی منتشر می‌شوند و به زندگی روزمره شهروندان مرتبط هستند. داده‌های باز دولت شامل آمار بودجه، پروژه‌های عمومی، سلامت، آموزش و حمل‌ونقل است.اهمیت داده باز دولت:
   • افزایش شفافیت و پاسخگویی نهادهای دولتی
   • امکان تحلیل دقیق نحوه تخصیص منابع و بودجه
   • فراهم کردن فرصت برای توسعه کسب‌وکارها و خدمات جدید بر پایه داده‌ها
3. داده باز علمی و پژوهشی
   داده‌های حاصل از تحقیقات علمی و پروژه‌های پژوهشی که به‌صورت آزاد منتشر می‌شوند، امکان تکرار آزمایش‌ها، تحلیل داده‌ها و توسعه تحقیقات جدید را فراهم می‌کنند.
4. داده باز محیط‌زیستی
   داده‌هایی مثل وضعیت هوا، کیفیت آب، میزان آلودگی و منابع طبیعی که می‌توانند به مدیریت بهتر محیط‌زیست و پیشگیری از بحران‌ها کمک کنند.

با پیشرفت هوش مصنوعی و تحلیل داده‌های بزرگ (Big Data)، داده‌های باز پیوندی و علمی نقش کلیدی در پیش‌بینی روندها، تحلیل رفتار شهروندان و برنامه‌ریزی شهری هوشمند دارند. برای مثال، داده‌های باز مربوط به مصرف انرژی در ساختمان‌ها می‌توانند برای بهینه‌سازی مصرف برق و کاهش آلایندگی استفاده شوند.

---

معرفی دانش

دانش از اطلاعات به دست می آید و مناسب با نیاز های شما شخصی سازی می شود. ایجاد دانش، فرآیند تبدیل اطلاعات به انتخاب است. به طور مثال دانستن این که هیچ کس در خانواده شما پارک را دوست ندارد، به شما کمک می کند تا تصمیم بگیرید که از رفتن به کدام مکان ها در تعطیلات خودداری کنید و بدانید که کدام مکان برای خانواده شما مناسب تر است.

عوامل ایجاد داده باز چیست؟

سه عامل وجود دارد که باتوجه به آن ها و رعایتشان می توان داده باز ایجاد کرد:

چرا به داده باز نیاز داریم؟( اهمیت وکاربرد های آن)

داده‌ های باز می‌ تواند از جهات مختلف به دولت‌ ها، کسب‌ و کارها و جامعه مدنی کمک کنند. در بخش بعد برخی از کاربرد های مختلف داده باز ها را برایتان شرح می دهیم.

دولت ها

داده باز می تواند به شفاف کردن فعالیت دولت ها کمک کند. با استفاده از این مورد می توان شواهدی ارائه داد که پول عمومی به درستی خرج می شود و سیاست ها به درستی در حال اجرا هستند. به عنوان مثال داده‌ های باز به شهروندان کانادا این امکان را داد که در سال ۲۰۱۰، ۳.۲ میلیارد دلار از کمک های خیریه تقلبی را پس‌ انداز کنند.

مثال عملی: در کانادا، داده‌های باز مربوط به کمک‌های خیریه به شهروندان کمک کرد تا در سال ۲۰۱۰، بیش از ۳.۲ میلیارد دلار از کمک‌های خیریه تقلبی جلوگیری شود.

ایجاد فرصت های تجاری جدید

داده های باز فرصت های جدیدی را برای ارتباط کسب و کار ها با مشتریانشان باز می کند. با توجه به این اطلاعات می توان روش های ارتباط با مشتریان را اصلاح کرد و پیگیری بیشتری در مواردی که مربوط به مشتریان است داشته باشند.

مثال عملی: فروشگاه‌های آنلاین با تحلیل داده‌های باز مربوط به رفتار کاربران، می‌توانند پیشنهادهای محصول شخصی‌سازی‌شده ارائه دهند و فروش را افزایش دهند.

حفاظت از کره زمین

امروزه وب به بخش اصلی زیرساخت برای ما تبدیل شده است و داده های باز بر روی آن ساخته می شوند. به عنوان مثال، داده های باز در مورد آب و هوا می تواند یک سیستم هشدار اولیه برای بلایای زیست محیطی ارائه دهد. داده های باز همچنین به مصرف کنندگان کمک می کند تا تأثیرات شخصی خود را بر محیط زیست درک کنند و برای بهبود آن گام بردارند.

مثال عملی: داده‌های آب و هوا و کیفیت هوا، پایه سیستم‌های هشدار سریع بلایای طبیعی هستند و به مصرف‌کنندگان کمک می‌کنند تاثیر اقدامات خود بر محیط‌زیست را بسنجند.

داده‌های ترافیک شهری و حمل‌ونقل

• شهرهای بزرگی مثل بارسلونا، لندن و نیویورک داده‌های ترافیک و حمل‌ونقل عمومی خود را باز منتشر می‌کنند.
• مردم و شرکت‌ها می‌توانند اپلیکیشن‌هایی بسازند که مسیرهای بهینه، زمان رسیدن به مقصد و ترافیک لحظه‌ای را پیش‌بینی کنند.
• نمونه: Google Maps و Waze از داده‌های باز و عمومی برای بهبود مسیرها استفاده می‌کنند.

با ادغام داده‌های باز با فناوری‌های نوین مانند اینترنت اشیاء (IoT) و هوش مصنوعی، می‌توان برنامه‌های پیشگیرانه و خدمات هوشمند شهری ایجاد کرد. برای مثال، داده‌های ترافیک شهری و سنسورهای هوشمند می‌توانند مسیرهای بهینه حمل‌ونقل را طراحی کنند و آلودگی را کاهش دهند.

مزایای داده های باز (Open Data) چیست؟

انتشار داده‌ باز ها با این باور انجام می‌ شود که مزایای زیادی برای شهروندان، کسب‌ و کارها و ادارات دولتی به ارمغان می‌ آورد و در عین حال امکان همکاری قوی‌ تر در سراسر اروپا را فراهم می‌ کند. داده‌ های باز می‌ توانند در زمینه‌ های مختلف، مانند سلامت، امنیت غذایی، آموزش، آب و هوا، سیستم‌ های حمل‌ و نقل هوشمند و شهر های هوشمند مزایایی به ارمغان بیاورند و «منبع ضروری برای رشد اقتصادی، ایجاد شغل و پیشرفت اجتماعی» در نظر گرفته می‌شوند.

انتشار و استفاده مجدد از داده های باز مزایای مختلفی را به همراه دارد، از جمله:

افزایش کیفیت: کارایی و شفافیت خدمات عمومی؛

صرفه جویی در هزینه: به عنوان مثال پیش بینی می شود که دولت های ملی اتحادیه اروپا چه مقدار از داراییشان را می توانند تا سال های پیش رو پس انداز کنند.

بهره وری بیشتر در فرآیندها و ارائه خدمات عمومی: این را می توان با مثالی از هلند نشان داد، جایی که وزارت آموزش داده های مربوط به آموزش را برای استفاده مجدد منتشر می کند. از آن زمان، تعداد سوالاتی که دریافت می کنند کاهش یافته و حجم کار و هزینه ها را کاهش داده است. اکنون پاسخگویی به سؤالات باقیمانده برای کارمندان دولت آسانتر است زیرا واضح است که داده های مربوطه را کجا می توان یافت.

با گسترش داده‌های باز و ادغام آن‌ها با تحلیل داده‌های بزرگ (Big Data) و هوش مصنوعی، امکان پیش‌بینی بحران‌ها، تحلیل رفتار شهروندان و بهبود سیاست‌های عمومی فراهم شده است. به عنوان مثال، داده‌های باز حمل‌ونقل و انرژی می‌توانند به طراحی شهرهای هوشمند و کاهش مصرف انرژی کمک کنند.

با توجه به موارد ذکر شده در این مقاله نتیجه می گیریم که داده های باز برای رسیدن به نتایج مطلوب در بخش های مختلف صنعت، دولت ها، بازرگانی و….، مورد استفاده قرار می گیرد. در صورتی که اوپن دیتای مورد نیاز، در اختیار افراد و سازمان ها قرار بگیرد، با توجه به آن ها می توانند به نتایج جامع و کامل تری دست یابند.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

داده باز (Open Data) ابزاری قدرتمند برای افزایش شفافیت، بهبود تصمیم‌گیری و نوآوری در حوزه‌های مختلف است. دسترسی آزاد به داده‌ها به افراد، سازمان‌ها و دولت‌ها امکان می‌دهد تا:

• تحلیل‌های دقیق انجام دهند
• تصمیمات مبتنی بر شواهد اتخاذ کنند
• فرآیندها و خدمات خود را بهینه کنند
• فرصت‌های تجاری و نوآوری ایجاد کنند

با توجه به رشد فناوری‌های نوین، داده باز می‌تواند نقش کلیدی در شهرهای هوشمند، حفاظت از محیط‌زیست و خدمات عمومی بهتر ایفا کند. انتشار داده‌ها با مجوز مناسب، امکان استفاده گسترده و قانونی از آن‌ها را فراهم می‌کند و پایه و اساس دانش و نوآوری را شکل می‌دهد.

با توجه به روند جهانی، ترکیب داده‌های باز با هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و اینترنت اشیاء (IoT) می‌تواند پیش‌بینی دقیق‌تری از نیازهای شهری و اجتماعی ارائه دهد و به توسعه پایدار کمک کند. برای مثال، داده‌های باز مربوط به مصرف انرژی ساختمان‌ها می‌توانند الگوریتم‌های هوشمند برای کاهش مصرف و صرفه‌جویی انرژی ایجاد کنند.

امیدوارم از مطالعه مقاله “داده باز چیست” لذت برده باشید.